Katarzyna Wasilkowska - Złodziejka [recenzja]

Wydawnictwo: Literatura

Łódź 2025

Jeszcze dzieci, a już nie całkiem. Czas przepoczwarzania, zmiany, dorastania to moment wdzięczny literacko. Wówczas człowiek targany jest niepokojem, szuka drogi, zastanawia się kim jest, kim nie jest, z kim jest, a z kim mu nie po drodze. 

Czas pełen pytań i wątpliwości. Wyborów, nie zawsze trafionych, decyzji, nie zawsze słusznych.

W tym momencie życia poznajemy Mery, czyli Marikę, uczennicę ostatniej klasy podstawówki, która pod pancerzem twardej, ostrej dziewczyny. ukrywa wielką wrażliwość i ogromne serce, a także przepotężną samotność.

Zaniedbywana i niezauważana przez zapatrzonych w siebie rodziców, jest i samotną wyspą i wolnym elektronem, który z nikim nie spędza czasu, najlepiej czuje się w samotności, a konieczne klasowe interakcje przeprowadza szybko i bez zaangażowania. 

Mery ma swój sekret, ma swoją najbliższą osobę, którą jest brat mamy, podobnie samotny, podobnie rozumiejący świat. Tęskniąc za uwagą i czułością zatraca się w swoimi świecie, starając się jak najmniej uczestniczyć w tym codziennym.

Nie tylko Mery, ale też poznany w późniejszej fazie książki Tymon to zagubiony, czujący niezrozumienie wśród bliskich chłopak, który ze swoją wrażliwością, przeczuleniem na własnym punkcie, łatwo chowa się w bezpieczną skorupę samotności. Zmiana miejsca zamieszkania zmienia jednak jego poczucie własnej wartości i sposób patrzenia na rzeczywistość.

Każdy z bohaterów złapany jest w sytuacji wyboru: nie tylko szkoły średniej, ale i zainteresowań, określenia granic, własnych i innych, a także dookreślenia kim się jest i kim się chce być w przyszłości. Trochę to wybrzmiewa w rozmowie Mery z tatą, a trochę z korytarzowych i klasowych rozmów młodych, postawionych w konieczności aplikowania do szkół.

Role społeczne, uwarunkowania rówieśnicze i mechanizmy rządzące grupą jednych wykluczają, innych czynią gwiazdami socjometrycznymi, jeszcze innych skazują na śmieszność lub nieistotność. Manipulacje, pierwsze uczucia, całe morze ważnych i bolesnych, a także wzniosłych odczuć. 

Autorka, na szczęście, nie moralizuje, nie wywyższa się z swą dorosłą perspektywą - ukrywa ją dość skutecznie, starając się rozumieć swoich bohaterów, ale nie faworyzuje ich, nie usprawiedliwia, pokazuje ich w sytuacjach i wyborach, towarzysząc im, ale bez egzaltacji i mentorstwa. Błędy i przekroczenia młodych są tutaj świadectwem tego co każdy nastolatek powinien wiedzieć - że ma do tego prawo, że to naturalna kolej rzeczy, że tutaj, w tej książce daje na nie przyzwolenie i przypomina, zarówno dorosłym, jak i młodym czytelnikom, że wszystkie te kroki są ważne i konieczne, by dorastać.

Stawia też wiele pytań o to co dziś jest istotne wśród młodych: o bezpieczeństwie wewnętrznym, posiadaniu przestrzeni, która jest prywatna i osobna, o nadużyciach wobec bliskich, odpowiedzialności, odwadze, ale też o tym, że wszyscy wywodzimy się w innych domów, warunków, mieliśmy inny start, a cała ta rzeczywistość nie jest linearna, bo każdy z nas podchodzi do niej i widzi ją z innej perspektywy. 

Ta opowieść jest bardzo dociskająca do ziemi, czasem bolesna, czasem optymistyczna, ale zawsze skłaniająca do refleksji.

Bardzo polecam.

Saša Stanišić - Wilk [recenzja]

 

Ilustracje: Regina Kehn

Przekład: Małgorzata Gralińska

Wydawnictwo: Dwie Siostry

Warszawa 2026

"Seria z Poczwarką" mnie zachwyca. Powstała po to, by, jak tłumaczą Dwie Siostry wspomóc wyobraźnię dorastających młodych ludzi, którzy mają w sobie całą moc pytań, głód odpowiedzi i bardzo chcą być traktowane poważnie. Seria oferując wyraziste postaci i historie ma być odpowiedzią na pytania, a czasem czymś jeszcze innym, jak choćby zmianą perspektywy, spojrzeniem na dane zagadnienie/problem z zupełnie innej strony.

W przypadku "Wilka" zgadza się wszystko: język opowieści (i znakomite tłumaczenie!), jej tempo, nastroje, miejsce, ludzie, ich emocje i zachowania. Jestem pod dużym wrażeniem przenikliwości Autora i tego w jaki sposób potrafi przekazać wszystkie ważne rzeczy, o których dorośli zwykle mówią w oklepany, irytujący sposób.

O czym jest "Wilk"? To niepokojąca opowieść chłopca, który bierze udział w wyjeździe kolonijnym. Jedzie z grupą dzieciaków, które się znają, są podzielone na grupy, wśród których łatwo wyróżnić dręczycieli, ofiary, żartownisiów i innych. On sam jest niemal na końcu łańcucha popularności w grupie. Gorzej ma tylko Jorge, który jest dręczony u wyszydzany przez niektórych. Nasz narrator, trochę ze strachu, trochę z niemocy jest biernym obserwatorem sytuacji, które nie są w porządku. 

W trakcie lektury pojawia się refleksja, że bardzo trudne jest zaaklimatyzowanie się w grupie, bycie jej częścią. Nie jest to jedyne przemyślenie, pojawia się ich cała chmara, ale ta przebija się jako pierwsza. Jak ciężko jest być pośród ludzi, którzy sami są w momencie dojrzewania, poznawania siebie, radzenia sobie z własnymi bolączkami, kompleksami, strachami. Jak się one manifestują? Na różne sposoby: od wycofania przez agresję. 

Bardzo trudno jest dorastać, bardzo trudno też towarzyszyć dorastającym. Ważne jednak, by być obok. Pomimo wszystko.

Wiem już czemu wilk stał się tytułem książki. Poznałam go i warto byście i wy go poznali. 

Znakomita książka. 

Andrew Lane - Młody Sherlock Holmes. Zabójcza chmura [recenzja]

 

Przekład: Dominika Cieśla-Szymańska

Wydawnictwo: W.A.B.

Warszawa 2011

Sherlock zaczyna letnie wakacje w szkole. Przyjeżdża po niego Mycroft i orzeka, że wyjątkowo nie może ich spędzić w rodzinnym domu. Tłumaczenia starszego brata są mało przekonujące, ale na nic zdają się protesty. Chłopiec zostaje odwieziony do stryja Sherrinforda i stryjenki Anny. Widywał ich tylko podczas posiłków, resztę czasu stryj spędzał w bibliotece lub gabinecie pisząc kazania religijne. Jest też ochmistrzyni, pani Eglanitne, która bez skrupułów mówi Sherlockowi, że nie jest u nich mile widziany. Atmosfera gęsta, aż nożem ciąć. Nuda, brak perspektyw na przyjemne lato. Aż szkoda Sherlocka.

Nudząc się, nie mając towarzystwa zaczyna on zwiedzać okolicę. Poznaje chłopca, który nazywa się Matty Arnatt, który ma barkę i konia Alberta. Spędzają razem czas, razem tem wpadną w wielkie kłopoty.

Znalezione na terenie majątku stryja zwłoki jednego z pracowników, pokryte dziwnymi bąblami staną się przyczynkiem do wielu niebezpiecznych sytuacji i przygód.

14-letni Sherlock w ujęciu Lane'a to postać, której dorosłe, znane u Conan Doyle'a tłumaczone są w przygodach młodego chłopca. Stara się pokazać jak ewaluowały jego dojrzałe cechy, charakter, jak wpływ na nie miało dzieciństwo i wczesna młodość. Sherlock to jeszcze młodzik, niezapisana karta, której geniusz budzi się, dzięki ćwiczeniom dedukcyjnym, przy wsparciu mentorstwa (brata, nauczycieli itp.), przeżywanych doświadczeń, ale też relacji jakie zawiera z rówieśnikami i starszymi ludźmi. 

Autor stworzył bardzo spójną opowieść, naszpikowaną akcją, działaniem, wartkimi zdarzeniami, zaangażowanymi postaciami. Widać na każdej stronie jak bardzo ważna jest dla niego postać Holmesa, jak wielką cześć oddaje swoim pisarstwem Conan Doylowi. 

Martin Widmark, Pelle Forshed, Petter Lidbeck - Zwyczajny tydzień z rodziną Janssonów [recenzja]

 

Ilustracje: Pelle Forshed

Przekład: Marta Dybula

Wydawnictwo: Mamania 

Warszawa 2020

Jakiż to jest znakomity eksperyment, który można by umieścić w sektorze: zmiany i obserwacja struktur społecznych. Dzieci, słuchając opowieści o rodzinie, w której wszystko stanęło na głowie, od razu zaczęły wpasowywać się w te właśnie, proponowane przez Autorów buty. Nagle zaczęły analizować zachowania bohaterów, dociekać ich przyczyn, a także, ganić i komentować niedorosłe i niepoważne zachowania dorosłych. Dlaczego?

Ponieważ u Janssonów wszystko stoi na głowie: tato nienawidzi bankowego dress code'u i krawatów, gryzie koleżanki w pracy i najchętniej w świecie spędza czas na swojej kosiarce. Mama kocha seriale, skakanie po łóżku i mówienie to co się myśli. Rodzice nie lubią sprzątać, nie chcą się myć, bałaganią, zachowują się jak dzieci. W tym tygodniu rolę dorosłych przejmą ich pociechy, Alvin i Kajsa, złote dzieci, które odprowadzają rodziców do pracy, odbierają ich, chodzą na rozmowy dyscyplinujące z pracodawcami i w ogóle mają na głowie całą domowa logistykę i aprowizację. 

Jest też Dziadek - Generał, który wpada co jakiś czas do kolejnego rozdziału i sieje niemałe zamieszanie, jakby mało dzieciaki miały kłopotów z rodzicami.

Zwykłe życie, widziane z odwróconej perspektywy nadaje całej tej historii zupełnie nowego kształtu. 

Dzieci słuchają z uwagą i zainteresowaniem, co ciekawe, co jakiś czas kręcąc głowami z niedowierzaniem, a czasem zażenowaniem :) Co też dorośli potrafią zmalować!

Duża dawka radości, humoru, absurdu. Świetna zabawa dla czytających i słuchających tej szalonej opowieści.

Zbigniew Nienacki - Pan Samochodzik i Fantomas [recenzja]

 

Wydawnictwo Łódzkie

Łódź 1975 

Pierwsze moje spotkanie z twórczością Nienackiego i postacią Pana Samochodzika najlepiej oddaje tytuł piosenki Kory i Maanamu: "Falowanie i spadanie". 

Początek interesujący i wciągający, zabawny i obiecujący, a po kilkunastu stronach nuda i rozczarowanie. Moralizatorski ton i wkładka edukacyjna dotycząca historii (i historii sztuki) mogła być dobra w latach powstawania książki, jednak ten element powieści nie dotrzymał tempa zmianom związanym z czasem: trąci myszką i jest dość toporny.

Rozumiem jednak, że w latach 70. było to cenne źródło wiedzy, podawanej lekko i interesująco. Nie każdy jednak element Samochodzika zdaje egzamin i opiera się zębowi czasu.

Mimo tego zarzutu uważam, że sama fabuła, intryga, sposób na ogląd postaci i ich przedstawienie jest bardzo udany i przyciąga uwagę czytelnika. Nie znam, co prawda, innych tomów, pewnie sięgnę po kolejne, wówczas łatwiej będzie mi się odnieść do francuskich sukcesów bohatera, porównując je z polskimi przygodami.

Na razie wiem tyle, że pan Tomasz to historyk sztuki, który za namową i z polecenia znajomej, Karen Petersen, otrzymuje zlecenie od jednego z francuskich baronów. Okazuje się, że z jego zamku nad Loarą giną cenne artefakty, otrzymuje korespondencję od złodzieja, który nazywa się Fantomasem i który to informuje właściciela, że pozbawi go dzieł impresjonistów. 

Wraz z bogatą galerią mieszkańców zamku (od ciotki piratki drogowej po młodocianych bohaterów) pan Tomasz szuka złodzieja, przytrafiają mu się różne mniej i bardziej widowiskowe przygody, a wszystko to skąpane w letnim francuskim słońcu. Ciekawe jak czytało się to w latach 70. W izolacji politycznej, gospodarczym marazmie i chęci oddechu poza Żelazną Kurtyną. 

Wit Szostak - Wylinka [recenzja]

 

Ilustracje: Aleksandra Krzanowska

Wydawnictwo Powergraph

Warszawa 2025

Mam dla Autora wielki (i wciąż rosnący) szacunek. Mocno sympatyzuję z każdą kolejną jego książką  i na każdą bardzo czekam.

"Wylinka" to kompozycja ze wszech miar dopracowana, także pod względem graficznym. Kolejne wtrącenia ilustracyjne nie tylko dopełniają treści, ale także otwierają przed czytelnikami możliwości interpretacyjne i ton, aurę opowieści. Wysmakowane, subtelne, nie mające ani przez chwilę pretensji do zdominowania treści. Wspaniałe dopełnienie, które idealnie współistnieje z fabułą.

Sama powieść, reklamowana jako literatura dla młodzieży jest, jak dla mnie, książką przede wszystkim dla dorosłych. Nie chodzi mi tylko o odniesienia do różnych dzieł kultury, czytelnych dla dorosłych (ja mam zwykle skojarzenia mocno odstające od popularnych, więc dla mnie najmocniej widoczne były powiązania z Schulzem, Hasem, Amenabarem, Loftingiem, Mannem, Tokarczuk, a w pewnym wymiarze także z "Pensjonatem" Pazińskiego), ale też o sam nastrój - pełen smutku, zadumy, czasem zaniepokojenia i, cały czas, wymagający procesów myślowych. 

Klara, dziesięcioletnia bohaterka zostaje sama w domu. Budzi się pewnego sierpniowego poranka w górskim domu rodziców i spostrzega, że ich nie ma. Z każdą kolejną godziną rośnie strach i zdumienie: jak to możliwe, że zostawili ją samą w domu? Dlaczego? Ta samotność i przestrach szybko się zacierają, a raczej zostają przysłonięte przez obecność tajemniczego i zaskakującego lokatora. Okazuje się bowiem, że w domu mieszka jeszcze jeden 10-latek, to Janek, chłopiec i niezwykłej historii i zupełnie innym podejściu do świata. On z kolei mówi, że to dom wcale nie należy do rodziców Klary, ale jest miejscem rekonwalescencji dla dzieci z ośrodków miejskich z silnie zanieczyszczonym powietrzem. Jak odnaleźć prawdę o miejscu, jak poznać jego historię? Dzieci jednoczą siły, by zrozumieć jakiej historii są udziałowcami. By znaleźć sposób na przeżycie emocji związanych z porzuceniem, samotnością. Ta ich rezyliencja całkiem się udaje: umieją stawiać czoła rzeczywistości i starają się odnajdywać w kolejnych etapach niesprzyjającej rzeczywistości. Poznają siebie, próbują znaleźć sposób na koegzystencję w domu, a także mają w sobie tyle siły i odwagi, że zaczynają opuszczać dom i zagłębiać się w las - trochę straszny, bo nieodkryty i nieznany, a z drugiej strony fascynujący i pokazujący jak wielki i niezbadany jest świat. Pokonywanie własnych słabości, strachu, oto kolejne z przymiotów jakimi charakteryzują się dzieci.

Mam zastrzeżenie dotyczące jeszcze jednej postaci, która wspomniana przez chwilę pojawia się na horyzoncie. Jest jeno epizodem, który finalnie w strukturze powieści wydaje się być zbędny i potraktowany po macoszemu. To kosmetyczna uwaga, może wcale nieistotna, jednak dla mnie, z różnych względów widoczna i uwierająca. Nawiązanie do trudnej historii XX wieku w kontekście opowieści dla nastoletnich czytelników może okazać się zbyt odległa, a także nieczytelna. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że młodzi reprezentują dużo lepszy niż mi się wydaje. Poza tym kolejny wątek przy tak bogatej i mocnej opowieści jawi się jako niekonieczny.

Pomijając powyższy akapit uważam, że Autor po raz kolejny dowiódł niemożliwego - jest uniwersalnym Twórcą, który odnajduje się w bardzo wielu gatunkach literackich: od poezji po literaturę dla młodszych czytelników.

Choć mroczna i momentami przygnębiająca, była to dla mnie bardzo wartościowa lektura. Jak każda wcześniejsza publikacja Autora.

Wojciech Cesarz, Katarzyna Terechowicz - Pamiętnik grzecznego psa [recenzja]

 

Ilustracje: Joanna Rusinek

Wydawnictwo: Literatura

Łódź 2022

Najlepsza recenzja dla książki dziecięcej? To, że mali Słuchacze nie chcą iść spać, nie zgadzają się na kończenie lektury i co chwilę proszą o jeszcze jeden rozdział.

Tak właśnie jest w przypadku Wintera, bohatera książki "Pamiętnik grzecznego psa". Ten wyjątkowy alaskan malamut (początkowo) szczeniak, później zaś ruchliwy młody pies daje swoim ludzkim przyjaciołom niezwykłe lekcje cierpliwości.

Czytamy jego wspomnienia, to jak dziwi się ludzkim zachowaniom, jak bardzo trudne jest znalezienie porozumienia między gatunkami (bo jednak każdy z nich inaczej postrzega świat), a także jak wielką radością są dla Wintera codzienne wyzwania, zwykłe dni i poznawanie świata.

Zwykle towarzyszy mu cała masa problemów i wpadek, a do tego trudności z ustaleniem panowania w domu, gdzie Winter czuje się panem i władcą, podobnie jak Henryk, ludzki przedstawiciel rodziny. Rodzina się dociera, spędza wspólnie czas, radzi sobie z kolejnymi wpadkami i problemami generowanymi zachowaniem psa są treścią książki i radością czytelników.

Miłe dla oka ilustracje, postaci dość proste i nieskomplikowane, a także pełna humoru historia zdobywają serca.

Wesołe, krótkie przygody Henryka, Hanki, Alka, Julii i Wintera są idealną porcją lektury przed snem, pod warunkiem, że Słuchacze pozwolą wam skończyć czytać.